Historia osiedla Guido – od szybu do dzielnicy

Osiedle Guido, położone w zachodniej części Zabrza, to miejsce, które swoją nazwę i charakter zawdzięcza wyjątkowemu dziedzictwu górniczemu. Jego geneza sięga połowy XIX wieku, kiedy to w 1855 roku rozpoczęto drążenie szybu „Guido” – jednego z najgłębszych w ówczesnych Prusach. Wokół kopalni szybko zaczęły powstawać pierwsze familoki, czyli charakterystyczne dla Śląska ceglane domy robotnicze. To one nadały osiedlu niepowtarzalny, industrialny klimat, który przetrwał do dziś. Mieszkańcy, głównie górnicy i ich rodziny, tworzyli zżytą społeczność, a ich codzienność była ściśle związana z rytmem pracy pod ziemią. Co ciekawe, osiedle Guido nigdy nie stało się formalną dzielnicą – do dziś jest specyficznym mikroświatem, w którym tradycja przeplata się z nowoczesnością.

Górnicze zwyczaje i legendy, które przetrwały

Życie na osiedlu Guido od zawsze obfitowało w górnicze obrzędy i przesądy. Do najważniejszych należy kult Świętej Barbary, patronki górników, której figurkę wciąż można spotkać w wielu domach i przy szybach. Tradycja nakazywała, aby w dniu 4 grudnia cała społeczność uczestniczyła w uroczystej mszy, a następnie w biesiadzie przy dźwiękach orkiestry górniczej. Innym zwyczajem jest „gwarkowanie” – nieformalne, często zabawne rytuały przyjmowania nowych pracowników do brygady. Na osiedlu przekazywane są także legendy, wśród których najsłynniejsza dotyczy Skarbnika – dobrego ducha kopalni, który pomagał górnikom, ale też karał nieostrożnych. Mówi się, że jego postać do dziś można ujrzeć w podziemnych korytarzach na poziomie 170, a wieczorami bywa słyszany odgłos jego kroków.

• Coroczna Barbórka – pochody, koncerty i wspólne świętowanie.
• Wręczanie czapek górniczych nowym pracownikom jako symbol przyjęcia do braci górniczej.
• Zwyczaj „polowania na węgle” – dziecięca zabawa polegająca na zbieraniu okruszków węgla z hałd.

Te zwyczaje są nie tylko pamiątką, ale wciąż żywą tradycją, którą kultywują zarówno starsi mieszkańcy, jak i młode pokolenia, często poprzez działania lokalnych stowarzyszeń i szkoły podstawowej im. Kopalni Guido.

Sekrety podziemnego skarbca – Kopalnia Guido dziś

Choć wydobycie w kopalni Guido zakończono w 1988 roku, jej podziemia nadal skrywają wiele tajemnic. Udostępniona turystom część trasy prowadzi na poziom 170 i 320 metrów, gdzie można zobaczyć autentyczne wyrobiska, maszyny oraz ślady pracy górników. Za jeden z największych sekretów uważa się tzw. „komorę pom-pom” – przestrzeń, w której dzięki akustyce regularnie odbywają się koncerty muzyki klasycznej i jazzowej. To dowód na to, że górnicze dziedzictwo potrafi łączyć się z nowoczesną kulturą. Inną ciekawostką jest „ściana z węglem kamiennym” – fragment pokładu, który według geologów liczy około 300 milionów lat. Dla odwiedzających przygotowano także symulację sztygarki – dawnego transportu górników windą, która potrafi przyspieszyć do 5 m/s. Całe osiedle Guido, wraz z kopalnią, stanowi unikatowy w skali Europy zespół zabytków poprzemysłowych, który w 2021 roku został wpisany na listę Pomników Historii.

Dziś osiedle tętni życiem nie tylko dzięki turystom. Działają tu pracownie artystyczne, muzeum górnictwa oraz regionalna izba pamięci, w której można obejrzeć mundury, lampy i narzędzia z przełomu XIX i XX wieku. Co roku w ostatnią sobotę sierpnia odbywa się „Nocne zwiedzanie z duchem Skarbnika” – wydarzenie, które przyciąga entuzjastów legend i historii. Wszystko to sprawia, że Guido to nie tylko zabytek, ale żywy organizm, który wciąż opowiada swoją górniczą historię – czasem szeptem, czasem hukiem maszyn, ale zawsze z dumą i szacunkiem dla przodków.