Medycyna w Zabrzu przeszła długą i fascynującą drogę. Od skromnych początków, kiedy górnicy leczeni byli w prowizorycznych izbach, aż po nowoczesny Szpital Specjalistyczny im. prof. Zbigniewa Religi, który dziś stanowi wizytówkę miasta i jeden z najważniejszych ośrodków kardiologii w Polsce. Rozwój służby zdrowia w Zabrzu nierozerwalnie związany jest z przemysłowym charakterem regionu – rosnąca liczba mieszkańców, częste wypadki w kopalniach i epidemie wymusiły tworzenie coraz lepszych placówek medycznych. Poniżej przedstawiamy najważniejsze etapy tej ewolucji.

Początki szpitalnictwa – od XIX wieku do I wojny światowej

Pierwsze próby zorganizowania opieki zdrowotnej w Zabrzu przypadają na połowę XIX stulecia. W miarę jak miasto rozwijało się jako ośrodek górnictwa węglowego, zaczęto dostrzegać potrzebę stałej opieki nad chorymi i poszkodowanymi w wypadkach. Początkowo funkcjonowały jedynie niewielkie izby chorych przy kopalniach, prowadzone przez zakonnice lub lekarzy okręgowych. Przełom nastąpił w 1870 roku, gdy w Zabrzu otwarto pierwszy szpital – początkowo o skromnej infrastrukturze, ale stale rozbudowywany. Placówka ta, zlokalizowana w centrum miasta, służyła głównie robotnikom i ich rodzinom. W drugiej połowie XIX wieku Zabrze stało się również siedzibą pierwszych prywatnych gabinetów lekarskich oraz aptek.

XX wiek – era wielkich inwestycji i specjalizacji

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, a zwłaszcza po II wojnie światowej, zabrzańska medycyna weszła w okres intensywnego rozwoju. W 1948 roku oddano do użytku nowy, okazały budynek szpitala przy ulicy Zamkowej, który stał się główną bazą dla rozwijających się oddziałów. W latach 60. i 70. XX wieku w Zabrzu zaczęły powstawać wyspecjalizowane jednostki – oddział wewnętrzny, chirurgiczny, położniczy, a pediatryczny. Istotnym impulsem było włączenie szpitala do struktur Śląskiej Akademii Medycznej (obecnie Śląski Uniwersytet Medyczny), co umożliwiło prowadzenie badań naukowych i kształcenie przyszłych kadr medycznych. To właśnie w Zabrzu rozpoczęły się prace nad nowoczesną kardiologią i kardiochirurgią, które miały przynieść miastu międzynarodowe uznanie.

Najważniejszym etapem w historii zabrzańskiej medycyny była działalność prof. Zbigniewa Religi. To on, od 1973 roku kierując Kliniką Kardiochirurgii w Szpitalu Klinicznym nr 1 w Zabrzu (obecnie Szpital Specjalistyczny im. prof. Z. Religi), stworzył z niej pionierski ośrodek. 5 listopada 1985 roku zespół pod jego kierownictwem przeprowadził pierwszą w Polsce udaną transplantację serca. Był to moment przełomowy nie tylko dla Zabrza, ale dla całej polskiej medycyny.

• W 1985 roku – pierwszy w kraju przeszczep serca (operacja pacjenta Cezarego Skiba).
• W 1987 roku – pierwsza w Europie transplantacja serca u dziecka.
• W kolejnych latach – rozwój technik małoinwazyjnej kardiochirurgii i kardioelektroterapii.

Współczesność – Szpital Specjalistyczny im. prof. Zbigniewa Religi i nowe wyzwania

Dziś zabrzańska medycyna to nie tylko prestiżowy Szpital Specjalistyczny im. prof. Zbigniewa Religi, ale także kilka innych placówek publicznych i niepublicznych, które zapewniają kompleksową opiekę na najwyższym poziomie. Szpital przy ul. Kieleckiej (dawniej Szpital Kliniczny nr 1) jest dziś nowoczesnym centrum kardiochirurgii, kardiologii, transplantologii i medycyny interwencyjnej. Placówka posiada m.in. nowoczesne sale hybrydowe, laboratorium hemodynamiki oraz oddział intensywnej terapii kardiologicznej. W mieście działa także Szpital Miejski przy ul. Zamkowej, który od lat pełni rolę podstawowej opieki szpitalnej dla mieszkańców, oferując oddziały chorób wewnętrznych, chirurgii, położnictwa i pediatrii.

Rozwój medycyny w mieście to także nowe kierunki – onkologia, neurologia, ortopedia oraz rehabilitacja. Przed zabrzańską służbą zdrowia stoją kolejne wyzwania: starzejące się społeczeństwo, rosnące zapotrzebowanie na opiekę długoterminową i wdrażanie innowacyjnych technologii. Jednak bogata historia i tradycja szpitalnictwa w Zabrzu gwarantują, że miasto nadal będzie ważnym punktem na mapie polskiej i europejskiej medycyny.